Marek Szarucki*,
Adres poczty elektronicznej jest chroniony przed robotami spamującymi. W przeglądarce musi być włączona obsługa JavaScript, żeby go zobaczyć.
Tworzenie i wykorzystanie nowej wiedzy w celu generowania innowacji oraz rozwoju produktu jest kluczowym czynnikiem rozwoju branży turystycznej. Nie mniej jednak, działaniom zmierzającym do intensyfikacji tego procesu towarzyszą ogromne trudności, z uwagi na słabą współpracę pomiędzy ośrodkami naukowo-badawczymi a branżą turystyczną1. W niniejszym opracowaniu zaprezentowane zostaną wybrane kanały transferu wiedzy w branży turystycznej.
Innowacje w branży turystycznej raczej trudno zakwalifikować do kategorii podlegającej ochronie praw własności intelektualnej (np. patenty), będącej popularną formą ochrony wyników prac badawczo-rozwojowych prowadzonych na uniwersytetach czy w przemyśle. Ponadto, kanały transferu wiedzy w branży turystycznej są odmienne od tych występujących w tradycyjnym przemyśle. A.-M. Hjalager wyróżnia cztery systemy będące kanałami transferu wiedzy w turystyce: 1) system technologiczny, 2) system handlowy, 3) system infrastrukturalny oraz 4) system regulacyjny (Zob. Rys. 1)2.
Rysunek 1. Kanały transferu wiedzy w branży turystycznej
Źródło: A.-M. Hjalager, Repairing innovation defectiveness in tourism, „Tourism Management”, vol. 23, 2002, pp.465-474.
Pierwszy z wyżej wymienionych kanałów transferu wiedzy do branży turystycznej to system technologiczny, na który składają się: wyposażenie techniczne, wykorzystanie półproduktów, outsourcing. Gastronomia3 traktowana może być jako dobry przykład wpływu technologii na zdolności innowacyjne. Szybki rozwój przygotowywanej na dużą skalę potraw gotowych do spożycia (pre-cooked food) oraz półproduktów zwiększył elastyczność operacyjną zakładów gastronomicznych. Wymiernym skutkiem czego jest zmniejszenie zależności od profesjonalnych zdolności kucharskich, w porównaniu z latami poprzednimi. Ponadto, zmniejszyło się również zainteresowanie innowacyjnymi kucharzami. Tego rodzaju kompetencje są raczej „importowane” od dostawców żywności, np. z innej niż turystyczna branży gospodarczej. Co więcej, operacje związane z przygotowaniem potraw bardzo często zlecane są firmom specjalizującym się w danym obszarze.
Na całym świecie w większości krajów, na system handlowy składają się stowarzyszenia handlowe, organizacje pracownicze oraz związki zawodowe, które przekazują wiedzę w postaci przykładów dobrych praktyk, badań rynkowych, certyfikacji, standaryzacji czy konferencji4. Podział pracy w branży turystycznej zwiększa się, co wpływa na system handlowy. Skala oraz zakres usług handlowych rośnie i rozwija się. Gwałtownie wzrasta również potrzeba kwestii związanych z ekologią. Odpowiednie stowarzyszenia w sposób aktywny uczestniczą w certyfikacji oraz określaniu poszczególnych zadań, a tym samym przekazują firmom wiedzę z zakresu zarządzania środowiskowego (standardy ISO 14000)5.
Turystyka w dużej mierze opiera się na tzw. „darmowych produktach”, takich jak: zasoby naturalne, dziedzictwo narodowe i kulturowe oraz infrastruktura komunikacyjna. Elementy te składają się na system infrastrukturalny i w dużej mierze są one własnością państwa i administrowane są przez władze publiczne (np. samorządy lokalne). Władze samorządowe są w lepszej sytuacji do pozyskiwania i wykorzystania wyników badań niż poszczególne firmy turystyczne. W systemie infrastrukturalnym spotkać można wiele innowacji (np. muzea aktywnie wdrażające nowe pomysły). W niektórych miastach pojawiła się możliwość darmowego wypożyczenia roweru, w ramach tworzenia zrównoważonego systemu transportu, a oferta ta skierowana jest nie tylko do mieszkańców miasta lecz także do turystów (np. jedną z najbardziej znanych tego rodzaju inicjatyw spotkać można w Kopenhadze Copenhagen City Bicycles6). Nie ulega zatem żadnej wątpliwości, iż badania naukowe mogą przyczynić się do lepszego wykorzystania zasobów naturalnych oraz infrastruktury, która towarzyszy branży turystycznej.
System regulacyjny stanowi ostatni z zaprezentowanych na rysunku (zob. Rys. 1) kanałów transferu wiedzy do turystyki. Na system ten składają się następujące elementy: kontrola bezpieczeństwa, system podatkowy, systemy środowiskowe oraz regulacje w zakresie prawa pracy7. Z kolei sygnały behawioralne dostarczają do przemysłu regulacji w zakresie świadczeń obowiązkowych, zakazów oraz kar.. Regulacjom tym towarzyszy duży zasób wiedzy, która w szybkim tempie przekazywana jest potencjalnym użytkownikom, niezależnie od ich woli. Na przykład, gdy rząd podwyższa wymogi w zakresie higieny, skutkuje to niezwłocznym procesem uczenia się w tych przedsiębiorstwach, których ta kwestia dotyczy. Pożary w hotelach czy katastrofy morskie prowadzą do gwałtownego wzrostu pogłębiania wiedzy w zakresie metod bezpieczeństwa a także szybkiego rozprzestrzeniania tej informacji odpowiednim przedsiębiorstwom.
Wyżej wymienione kanały transferu wiedzy do przedsiębiorstw funkcjonujących w branży turystycznej prezentują pewną koncepcję przekazu informacji, która może skutkować powstawaniem innowacji w przedsiębiorstwach turystycznych. Nie mniej jednak prowadzenie badań empirycznych w wyżej wymienionych obszarach jest jak najbardziej wskazane.
* Adiunkt w Katedrze Analiz Strategicznych, Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie.
1 Y. Stamboulis, P. Skayannis, Innovation strategies and technology for experience-based tourism, „Tourism Management”, vol. 24, 2003, pp.35-43.
2 A.-M. Hjalager, Repairing innovation defectiveness in tourism, „Tourism Management”, vol. 23, 2002, pp.465-474.
3 W literaturze przedmiotu występują argumenty na to, żeby gastronomię traktować jako przemysł ze względu na znaczącą rolę oraz wielość funkcji. Zob. M. Sidorkiewicz, „Zasady prowadzenia działalności gastronomicznej w turystyce i hotelarstwie”, w: Hotelarstwo. Usługi – eksploatacja – zarządzanie, red. A. Panasiuk, D. Szostak, PWN, Warszawa 2009, s. 35.
4 A.-M. Hjalager, Repairing innovation defectiveness…, op. cit.
5 Ich polskie odpowiedniki „Wykaz norm serii ISO 14000 i ich polskie odpowiedniki” można znaleźć na stronie www.pkn.pl
6 www.bycyklen.dk
7 A.-M. Hjalager, Repairing innovation defectiveness…, op. cit.
