Marek Szarucki*,
Adres poczty elektronicznej jest chroniony przed robotami spamującymi. W przeglądarce musi być włączona obsługa JavaScript, żeby go zobaczyć.
Źródła innowacji1 dostarczają niezbędnych informacji w procesie ich tworzenia oraz są pierwszym krokiem na drodze ku innowacji, bez którego nie ma ona szans na powstanie. A. Pomykalski twierdzi, iż „źródłem innowacji jest środowisko stymulujące procesy zmian, pozwalające człowiekowi w kreatywny sposób reagować na zmieniające się otoczenie”2. Informacje wykorzystywane w procesie działalności badawczo-rozwojowej przedsiębiorstwa podzielić można, według źródła pochodzenia, na dwie grupy: wewnętrzne (endogeniczne) oraz zewnętrzne (egzogeniczne)3. Celem niniejszego opracowania jest zaprezentowanie wyników oceny wybranych źródeł wiedzy w procesie tworzenia wynalazków.
Zakres analizy projektu badawczego w obszarze wartości patentów europejskich obejmował następujących sześć krajów UE: Francję, Niemcy, Włochy, Holandię, Hiszpanię oraz Wielką Brytanię4. Przeprowadzone badania ankietowe zawierały m.in. pytania dotyczące ewaluacji wybranych źródeł wiedzy i ocenę w skali od 1 (nieistotny) do 5 (bardzo ważny). Analizie poddano następujące źródła wiedzy: konkurenci, dostawcy, klienci, inne patenty, literatura naukowa, udział w konferencjach i warsztatach, uniwersytety oraz publiczne ośrodki badawcze. Na poniższym rysunku zaprezentowano średnią ocenę istotności wymienionych wyżej źródeł (zob. Rys. 1).
Zauważyć można, iż klienci stanowią najważniejsze źródło wiedzy dla procesów inwencyjnych, za nimi na drugim miejscu znajdują się inne patenty oraz literatura fachowa. Istotne miejsce konsumentów jest zgodne z panującym, w literaturze przedmiotu, od wielu lat, poglądem we wspomnianym obszarze. Potwierdziły to również wyniki innych projektów badawczych przeprowadzonych w latach 70-ych XX wieku, wskazując, że zdolność do zrozumienia potrzeb użytkowników jest najważniejszym czynnikiem w procesie tworzenia innowacji5, prawdopodobnie jak i w przypadku wynalazków. Na aktywny udział konsumenta w procesie tworzenia innowacji wskazuje również E. von Hippel6.
Rysunek 1. Istotność wybranych źródeł wiedzy w tworzeniu wynalazków (w skali 1-5)7
Źródło: P. Giuri, M. Mariani, S. Brusoni, G. Crespi, D. Francoz, A. Gambardella, W. Garcia-Fontes, A. Geuna, R. Gonzales, D. Harhoff, K. Hoisl, Ch. Le Bas, A. Luzzi, L. Magazzini, L. Nesta, O. Nomaler, N. Palomeras, P. Patel, M. Romanelli, B. Verspagen, Inventors and invention process in Europe: Results from the PatVal-EU survey, „Research Policy”, vol. 36, 2007, pp.1107-1127.
Wynik dotyczący patentów oraz literatury w tym zakresie wskazuje, iż nowo opatentowane wynalazki opierają się na wcześniejszych rozwiązaniach technologicznych, oraz że dostępność informacji zawartej w patentach służy cyrkulacji wiedzy. Ponadto, literatura patentowa zapewnia wykorzystanie wskaźników patentowych. Podobnie jest z literaturą naukową, oraz jej wkładem w zakresie używania wskaźników patentowych, bazując na źródłach naukowych.
Z przeprowadzonych badań wynika, iż uczelnie wyższe oraz laboratoria publiczne postrzegane są jako najmniej istotne źródło wiedzy8. Występuje bowiem luka pomiędzy wynalazkami akademickimi a komercyjnymi, które opatentowane zostały w większości branż przemysłowych. Zanim wiedza akademicka staje się użyteczna dla firm wymagane jest przedsięwzięcie wielu działań. Dlatego, w procesie tworzenia wynalazków (patentów) kluczową rolę przypisuje się użytkownikom, konsumentom, dostawcom, patentom oraz innym przemysłowym źródłom wiedzy.
Wysoko oceniona przez respondentów literatura naukowa (zob. Rys. 1) wskazuje na fakt, iż jest ona ważna, aczkolwiek związki z uniwersytetami lub ośrodkami badawczymi wymagają wysiłku oraz inwestycji czasowych i nie tylko przeznaczonych na proces budowania kontaktów. Warto zaznaczyć, iż literatura naukowa jest łatwo dostępna, zakładając, że ktoś posiada wymaganą zdolność absorpcyjną. Rzeczywiście, z powodu dużego znaczenia kodyfikacji w dyskursie naukowym, literatura naukowa zapewnia relatywnie dobry dostęp do użytecznej wiedzy, co zmniejsza zapotrzebowanie na bardziej kosztowne inwestycje związane z szukaniem i nawiązywaniem kontaktów z ośrodkami badawczymi. Z pewnością, kontakty nawiązane z ośrodkami badawczymi zapewniają dostęp do wiedzy niejawnej (tacit knowledge), która nie może być absorbowana ze zwykłego czytania literatury. Nie mniej jednak próby skontaktowania się ośrodkiem naukowym mogą mieć mniejsze znaczenie ponieważ literatura naukowa dostarcza dużo użytecznej wiedzy.
W literaturze z zakresu innowacji, wiele miejsca poświęca się źródłom innowacji. Nie mniej jednak brakuje wyczerpujących opracowań, które wskazywałyby na istotność poszczególnych źródeł wiedzy w procesie tworzenia wynalazków. Wyniki badań przeprowadzonych przez P. Giuri et al. wskazują na wagę poszczególnych źródeł wiedzy w procesie tworzenia wynalazków.
* Adiunkt w Katedrze Analiz Strategicznych, Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie.
1 J. Penc, Strategiczny system zarządzania, Placet, Warszawa 2001, s. 239.
2 A. Pomykalski, Zarządzanie innowacjami, PWN, Warszawa 2001, s. 25.
3 Zob. M. Szarucki, Źródła informacji w działalności badawczo-rozwojowej przedsiębiorstwa, www.naukaigospodarka.pl, 20.07.2009
4 Ankieta skierowana była do wynalazców zlokalizowanych w sześciu badanych krajach UE. Zob. P. Giuri, M. Mariani, S. Brusoni, G. Crespi, D. Francoz, A. Gambardella, W. Garcia-Fontes, A. Geuna, R. Gonzales, D. Harhoff, K. Hoisl, Ch. Le Bas, A. Luzzi, L. Magazzini, L. Nesta, O. Nomaler, N. Palomeras, P. Patel, M. Romanelli, B. Verspagen, Inventors and invention process in Europe: Results from the PatVal-EU survey, „Research Policy”, vol. 36, 2007, pp.1107-1127.
5 Zob. C. Frejman, L. Soete, The Economics of Industrial Innovation, Pinter, London 1997.
6 E. von Hippel, Democratizing Innovation, MIT Press, Cambridge 2005.
7 Liczba obserwacji, N = 8824
8 P. Giuri et al., Inventors and invention process …, op. cit.
